آتش سودا

داستان، فیلم، مقاله، کارگاه ادبی

رسوب اسطوره «عقب ماندگی از غرب» در ناخودآگاه جمعی ایرانیان

اولین آشنایی ایرانیان با اروپای جدید به قرن دهم هجری و تماس بدشگون ایران و پرتغال در زمان سلطنت شاه اسماعیل صفوی باز می‌گردد. علت  این  آشنایی نیز همانا درگیری‌های ایران و عثمانی و منافع مشترک ایرانیان و اروپاییان علیه این امپراتوری بودکه نهایتا به اشغال جزیره‌ی هرمز از سوی پرتغال انجامید. 
پس از آن و در زمان سلطنت شاه عباس صفوی در قرن یازدهم، رابطه‌ای جدی‌تر میان ایرانیان و اروپاییان برقرار شد. تماس با انگلیس و تجهیز ارتش ایران با تعدادی سلاح سبک وآمدن برادران شرلی به عنوان مستشار برای تقویت ارتش ایران در مقابل دولت عثمانی و سرانجام اتحاد ایران و انگلیس علیه پرتغال، روابط ایران و اروپا را وارد مرحله‌ای جدید کرد.
دوران قاجار، دوره‌ی آشنایی جدی‌تر ایرانیان با اروپاست. دو حادثه‌ی مهم تاریخ اروپا در دوران قاجار عبارت است از انقلاب فرانسه (1789م.) در ابتدای ظهور قاجار و جنگ جهانی اول (1914م) در انتهای این سلسله. در این دوران  اروپا تحت تاثیر تحولات رنسانس و انقلاب صنعتی است. قرار گرفتن نظام‌های پارلمانی به جای سلطنتی و فراگیر شدن اقتصاد مبتنی بر صنعت و افزایش ثروت اروپاییان در نتیجه‌ی استعمار منابع کشورهای عقب مانده، چهره‌ی شهرهای اروپایی را از آنچه که قبلا بود و از شمایل همچنان سنتی زندگی در جوامع عقب‌مانده و از جمله ایران متمایز کرد. 

دنباله مطلب را می توانید در اینجا مطالعه فرمایید.

  
نویسنده : محمدعلی آتش سودا ; ساعت ۱٢:٠۱ ‎ق.ظ روز ۱۳٩٥/۱۱/۱٧
تگ ها : مقاله

آسیب‌شناسی داوری و چاپ مقالات ISI و علمی_‌پژوهشی همراه با یک پیشنهاد

سالهاست که سیستم ارتقاء اعضای هیات علمی مراکز آموزش عالی منوط به چاپ مقالات ISI یا علمی_پژوهشی است که این مقالات باید در مجلات معتبری که مورد تایید وزارت علوم باشند، منتشر ‌شوند. این شیوه‌ی ارتقاء اگرچه زمانی می‌توانست روشی علمی و عادلانه برای ارزیابی علمی اعضای هیات علمی دانشگاه‌ها محسوب شود، اما به مرور زمان، وضع قوانین دست و پاگیر و سلیقه‌ای برای انتشار مقالات در این مجلات و متاسفانه پیدایی نوعی روحیه‌ی معامله‌گری در نشر مقالات از سوی برخی نویسندگان مسئول و نیز انتشار مقالات کم‌ارزش دارندگان مشاغل اجرایی با لابی‌گری، ارزش علمی برخی مجلات یاد شده را پایین آورده است. از سوی دیگر  وجود ناداوری‌ها و در مواردی نیز عدم رعایت انصاف و عدالت در روند داوری مقالات، باعث بی‌انگیزگی و عدم رغبت اعضای هیات علمی برای انتشار مقاله در این مجلات شده است. به این ترتیب و به مرور زمان اصل قضیه که تشویق اعضای هیات علمی به تداوم کار پژوهشی است، فراموش شده و  بسیاری از آنان از خیر ارتقاء علمی  گذشته و عطای چاپ مقاله را به لقایش ‌بخشیده‌اند. آنچه گفتیم البته شامل تمام مجلات علمی‌_پژوهشی نمی‌شود و نگارنده خود سردبیران و تحریریه‌ی مجلاتی را می‌شناسد که با رعایت تعهد بر انجام داوری درست نظارت و از چاپ مقالات بی‌ارزش پرهیز می‌کنند، اما گاه همین افراد متعهد نیز به خاطر ضعف قوانینی که بر روند داوری و نشر مجلات علمی_پژوهشی حاکم است، دستشان بسته می‌ماند. در این نوشتار سعی می‌شود در حوصله‌ی یک یادداشت اینترنتی، برخی نواقص و مشکلات موجود در روند نشر مقالات علمی_پژوهشی آسیب‌شناسی شود و در پایان راه‌کاری برای برطرف شدن این نواقص و مشکلات ارائه گردد.

ادامه مطلب را می توانید از اینجا دنبال کنید.

  
نویسنده : محمدعلی آتش سودا ; ساعت ٧:٥٤ ‎ق.ظ روز ۱۳٩٥/٧/٢۳
تگ ها : مقاله

مگر بنگاه اقتصادی بودن عیبی دارد که دائم آن را به رخ دانشگاه آزاد می‌کشند؟

ایده‌ی تاسیس بانک دانشگاه آزاد اسلامی و به تبع آن انجام فعالیت‌های اقتصادی یکی از راه‌هایی است که می‌تواند حلال برخی از مشکلات مبتلابه دانشگاه آزاد اسلامی باشد. این ایده در بازه‌های زمانی مختلفی مطرح و فراموش شده و در این یادداشت بر آنیم تا با در نظر گرفتن انتقاداتی که به آن شده، وجوه مثبت آن را بررسی و بیان کنیم. لازم به ذکر است که نگارنده‌ی این سطور سال ها است که هیچ سمت رسمی و اداری در دانشگاه آزاد نداشته و اکنون نیز ندارد و دیدگاه وی اصلا منعکس کننده‌ی مسئولان رسمی دانشگاه نیست، اما به جهت ارتباط با بخش بزرگی از اعضای هیات علمی این دانشگاه، کم و بیش در جریان دیدگاه اساتید و نیز کارمندان این مجموعه قرار دارد و این نوشته نیز با توجه به دیدگاه همکاران وی در دانشگاه آزاد اسلامی نوشته شده است.

ادامه ی مطلب را می توانید در سایت الف در اینجا مطالعه فرمایید.

  
نویسنده : محمدعلی آتش سودا ; ساعت ٧:۳٠ ‎ب.ظ روز ۱۳٩٥/٧/۱٢
تگ ها : مقاله

مذهب، ملیت، مدرنیته، ترکیه و ایران

پیوستگی ایرانیان با ترک‌ها قدمتی دیرینه دارد. مطابق روایات اسطوره‌ای ایران، در شاهنامه ایرج و تور و سلم سه فرزند فریدون بودند که فریدون قلمرو پادشاهی‌اش را بین آنان تقسیم کرد و ایرج بر ایران، تور بر توران، و سلم بر روم تسلط یافتند. بنابراین مطابق روایت ایرانیان از تاریخ اسطوره‌ای، ترکان و ایرانیان در واقع برادرند.

اما پیوستگی نزدیک‌تر ایرانیان با ترکان به قرن‌های‌ چهارم تا هفتم هجری و تشکیل  سلسله‌ها‌ی غزنوی و سلجوقی و خوارزمشاهی  بر می‌گردد. از این سه حکومت، سلجوقیان که به نوعی پدرجد ترکان امروزی‌اند پس از حدود یک قرن و نیم تسلط بر ایران به روم آن زمان که ترکیه‌ی امروزی است رفتند و امپراطوری عثمانی در واقع برآمده از همین سلجوقیان است که تجربه‌ی حکومت‌داری در ابعاد وسیع را در ایران آزموده و راز و رمزش را از ایرانیان آموخته بودند.

دنباله ی مطلب را می توانید در اینجا مطالعه فرمایید.

  
نویسنده : محمدعلی آتش سودا ; ساعت ۱:۳٧ ‎ق.ظ روز ۱۳٩٥/٥/۱٢
تگ ها : مقاله

به بهانه‌ی درگذشت عباس کیارستمی و واکنش آقای داریوش مهرجویی

هنرمند یگانه‌ی کشومان، عباس کیارستمی درگذشت و واکنش‌ها به مرگ او ادامه دارد. از میان این واکنش‌ها، سخنان کوتاه فیلمساز محبوب و هنرمند متعهد آقای داریوش مهرجویی بیش از بقیه‌ مورد توجه افکار عمومی قرار گرفت. نگارنده خود را در مقام قضاوت در مورد واکنش عاطفی ایشان که مشخص است از سر ارادت و عشق به دوست و همکارشان و تاثر نسبت به از دست رفتن آن هنرمند گهرمند بوده است، نمی‌داند و قصد چنین کاری نیز ندارد، اما  در نوشته‌ی کوتاه برآن است تا به یک عارضه‌ی عمومی و مشکل فرهنگی شایع در میان ایرانیان اشاره کند و آن قضاوت نسبت به یکدیگر بر مبنای تعلق صنفی و هویت جمعی است که منجر به قضاوت‌های کلی و غیر واقع‌بینانه می‌شود. 

دنباله ی مطلب را می توانید در سایت الف و از اینجا  ببینید.

  
نویسنده : محمدعلی آتش سودا ; ساعت ٥:٢٢ ‎ق.ظ روز ۱۳٩٥/٤/٢٩
تگ ها : مقاله

سبک نثر صادق چوبک

چکیده:

این مقاله به بررسی سبک نثر صادق چوبک در آثار داستانی وی اختصاص دارد. بدین منظور ابتدا آثار داستانی وی بررسی شد و سپس ویژگی‌های سبکی وی با توجه به اهمیت آن‌ها در نثر داستانی‌اش دسته‌بندی گردید. مهم‌ترین این ویژگی‌ها عبارت است از: زبان عامیانه، توصیف، جملات کوتاه، حذف و تکرار، عناصر بیانی. با توجه به شیوه‌ی انعکاس هر یک از این ویژگی‌ها در نثر چوبک، مشخص می‌شود که سبک زبان نویسنده کاملا متناسب و هم‌سو با نگاه ناتورالیستی اوست و تمامی ویژگی‌های نثر او از واژه‌گزینی تا جمله‌بندی و از توصیف تا عناصر بیانی متاثر از دیدگاه تیره و تفسیر جبری وی از زندگی انسان‌هاست. به این ترتیب چوبک در انتخاب صفت برای سوژه‌های داستانی و قید برای فعل‌های جملاتی که ترتیب می‌دهد و نیز نهایتا انتخاب خود فعل، کاملا متاثر از جهان‌بینی خود است. هم‌چنین در کاربرد تشبیه  نیز تناسب وجه شبه با وضعیت مصیبت‌بار سوژه و در اسنادهای مجازی هماهنگی فعل جمله‌ی اسنادی با نگاه نویسنده آشکار است.

واژگان کلیدی: صادق چوبک، ادبیات داستانی معاصر، سبک، ناتورالیسم.

ادامه مطلب   
نویسنده : محمدعلی آتش سودا ; ساعت ۱٠:٢۸ ‎ب.ظ روز ۱۳٩٥/٤/۱٩
تگ ها : مقاله

نثر سیمین

این مقاله نخستین بار در شماره 67 مجله ی انشا و نویسندگی منتشر شده است.

جستاری در سبک نثر سیمین دانشور)

1-مقدمه: سیمین دانشور در سال 1300 هجری شمسی در شیراز به دنیا آمد و در سال 1390 در تهران درگذشت. او در سال 1328 از دانشگاه تهران دکترای ادبیات فارسی گرفت و یک سال بعد از آن با جلال آل احمد ازدواج کرد. دانشور در طول سال‌های زندگی خود آثار زیادی را از داستان کوتاه تا رمان و ترجمه منتشر کرد.

«آتش خاموش (1327) اولین مجموعه‌ی داستانی است که زنی ایرانی به چاپ رسانده است. این مجموعه شامل شانزده داستان کوتاه است که بعضی از آن‌ها قبلا در روزنامه‌ی کیهان، مجله‌ی نو و امید چاپ شده بود.» (جدال نقش با نقاش در آثار سیمین دانشور، ص155) داستان‌های این مجموعه نه از نظر سبک نثر داستانی در خور اهمیت بود و نه از نظر تکنیک‌های داستانی و بیش‌تر تقلیدی بود از آثار نویسندگان معروف آن روزگار همچون هدایت و علوی. خود دانشور نیز در داوری نسبت به این مجموعه آن را خام  و ناپخته و فاقد جهان‌بینی فلسفی و دید اجتماعی دانسته است. (ر.ک. مقدمه‌ی شهری چون بهشت). با این وجود انتشار آتش خاموش از جهت ابراز وجود زنی ایرانی در عرصه‌ی داستان‌نویسی نقطه عطفی در تاریخ ادبی ایران بود. با یک وقفه‌ی طولانی و انتشار مجموعه‌ی داستانی شهری چون بهشت در سال 1340 دانشور حضور خودش را در عرصه‌ی داستان‌نویسی تثبیت ‌کرد. در این مجموعه «پرداختن به دنیای ذهنی و عینی زنان، دانشور را از نویسندگان هم‌دوره‌اش متمایز می‌کند. ماجراهای هر ده داستان حول زنان می‌گذرد. در این داستان‌ها احساسات دخترانه و سانتی‌مانتالیستی نویسنده‌ی آتش خاموش به احساساتی زنانه و صمیمی تکامل یافته است.» (صد سال داستان‌نویسی در ایران، ج1، ص 287).  

 

ادامه مطلب   
نویسنده : محمدعلی آتش سودا ; ساعت ٥:٥٤ ‎ب.ظ روز ۱۳٩٥/٤/۱
تگ ها : مقاله

مواجهه سنت و مدرنیسم در عرصه انتخابات 7 اسفند

انتخابات مجلس در هفتم اسفند انجام شد و هر روز تحلیل‌های متفاوتی از شکست یا پیروزی دو جناح اصلی شرکت‌کننده در انتخابات در رسانه‌های جمعی منتشر می‌شود. در نوشته‌ی حاضر نویسنده بر آن است تا این موضوع را از زاویه‌ای نسبتا کلانتر و به عنوان رویدادی که خود نقطه‌ای از یک جریان مستمر اجتماعی در۱۵۰ سال اخیر است بررسی کند. این جریان اجتماعی ورود مدرنیته به ایران و همنشینی آن با سنت است که خودش دو مولفه‌ی اصلی داشت: مذهب تشیع و ملیت ایرانی. 

ادامه ی مطلب را در سایت الف و از اینجا دنبال کنید.

  
نویسنده : محمدعلی آتش سودا ; ساعت ٧:٢٧ ‎ب.ظ روز ۱۳٩٤/۱٢/۱٧
تگ ها : مقاله

اسطوره و ضداسطوره در دوران مدرنیته

 1-تعریف اسطوره: این نوشته به واکاوی اسطوره‌های مدرن و پدیده‌ی دیگری که نگارنده آن را «ضداسطوره» نامیده است، اختصاص دارد. طبیعی است که در همین ابتدای بحث باید خود اسطوره را تعریف کنیم، اما قبل از آن باید گفت که منظور از «ضداسطوره» در اینجا آن شخصیتی نیست که در متون اساطیری مقابل شخصیتی اسطوره‌ای قرار می‌گیرد و با او مقابله می‌کند، بلکه پدیده‌ای است که از نظر ساخت تفاوتی بنیادین با اسطوره دارد و در جهتی خلاف تاثیر آن عمل می‌کند، هرچند خودش نیز این استعداد را دارد که به مرور جایگزین آن و تبدیل به اسطوره‌ای جدید شود. نگاهی به کتاب‌ها یا مقالاتی که در تعریف اسطوره نوشته شده نشان می‌دهد که همچون بسیاری دیگر از اصطلاحات علوم انسانی، درک نسبتا مشخص و مشترکی بین اسطوره‌شناسان از این اصطلاح وجود ندارد، اما از مجموع آنچه که اسطوره‌شناسان در تعریف اسطوره گفته‌اند و بررسی کارکرد این پدیده در میان ملل و اقوام گوناگون، می‌توان ویژگی‌‌های زیر را برای اسطوره‌ ذکر کرد:

1-1-اسطوره ساخت روایی و زبانی نمادین دارد یعنی داستان یا حکایتی رمزی است.

1-2-از دید اسطوره‌باوران، اسطوره متنی مینوی است و نباید در آن دخل و تصرف کرد.

1-3-موضوع اسطوره بیان دغدغه‌های اصلی ذهن بشر همچون آغاز خلقت، پایان جهان، انسان کامل، نبرد خیر و شرّ، جاودانگی، غلبه‌ی زندگی بر مرگ، باروری و غیره است.

1-4-اسطوره به دنبال تبیین رابطه‌ی عوامل فرازمینی یا قدسی با واقعیت‌های زندگی بشر است.

1-5- اسطوره از مخاطب می‌خواهد که نگرش و کنش خود را مطابق با چهارچوب‌های پیشنهادی آن تنظیم کند.

1-6- اسطوره در پی ایجاد روح جمعی و وحدت بخشیدن به نیروهای پراکنده‌ی فردی در جهت نیل به یک هدف مشترک است.

ادامهی مطلب را میتوانید در سایت پارسینه و از اینجا دنبال کنید.

  
نویسنده : محمدعلی آتش سودا ; ساعت ۳:٢٦ ‎ق.ظ روز ۱۳٩٤/۱۱/٢٢
تگ ها : مقاله

دگردیسی زن و اسطوره در آثار سیمین دانشور از رمان سووشون تا داستان مار و مرد

این مقاله  که اولین بار ماهنامه ی «ادبیات و فلسفه» شماره 84 سال 1383 چاپ شده است به مقایسه ی نقش زن در دو داستان از سیمین دانشور اختصاص دارد. مطابق یافته های این مقاله نقش زن در مقابل مرد در رمان سووشون منفعل و تابعی از شخصیت اصلی داستان یعنی یوسف است. در این رمان یوسف که شخصیت وی با توجه به شخصیت  سیاوش در شاهنامه ترسیم شده است، نمادی است از اسطوره ی تولد دوباره و برای زایندگی بی نیاز از  قهرمان زن رمان یعنی زری است. در داستان مار و مرد که ده سال پس از سووشون انتشار یافته نقش زن و مرد عوض می شود و قهرمان زن داستان یعنی نسرین نماد زایندگی و کنشمندی است و در مقابل شخصیت مرد داستان یعنی انور نابارور و منفعل است. اصل مقاله را می توانید در  اینجا  ببینید.

  
نویسنده : محمدعلی آتش سودا ; ساعت ٥:٥٠ ‎ق.ظ روز ۱۳٩٤/۱٠/٢۱
تگ ها : مقاله

اهمیت زبان فارسی در شکل گیری هویت ایرانی

اخیرا در سایت محترم فرارو مصاحبه‌ای با عنوان «عناصر اصلی هویت ایرانیان» با یکی از محققان حوزه‌ی مردم‌شناسی و فرهنگ به نام آقای دکتر سید جواد میری منیق در باره هویت ایرانی و مولفه‌های آن انجام شده است که به نظر نگارنده برخی از مطالب مطروحه در آن به خصوص در آنجا که مربوط به زبان فارسی است، اشتباه‌آمیز و گاه نادرست است. یادداشت حاضر در نقد و بررسی برخی از گزاره‌های این مصاحبه نوشته شده است. این نوشته را می توانید در  اینجا مطالعه فرمایید.

  
نویسنده : محمدعلی آتش سودا ; ساعت ۱:٤٦ ‎ق.ظ روز ۱۳٩٤/۱٠/۸
تگ ها : مقاله

هویت ملی در آثار محمدعلی جمالزاده و صادق هدایت

این مقاله به مقایسه ی هویت ملی در آثار محمدعلی جمالزاده و صادق هدایت اختصاص دارد. در این بررسی ابتدا به اهمیت زبان فارسی به عنوان اصلی ترین مولفه ی هویت ملی در نزد ایرانیان می پردازیم. سپس مولفه های هویت ملی را در آثار محمدعلی جمالزاده وا می کاویم که عبارت است از: زبان عامیانه، لباس سنتی، جنسیت مذکر. در بخش آخر نیز نگاه آسیب شناختی صادق هدایت به وجه سنتی هویت ملی و گرایش وی به نقد آن از منظر مدرنیته را بررسی می کنیم.

کلمات کلیدی: زبان فارسی، هویت ملی، محمدعلی جمالزاده، صادق هدایت.

ادامه مطلب   
نویسنده : محمدعلی آتش سودا ; ساعت ٦:۱۳ ‎ب.ظ روز ۱۳٩٤/۸/۱٠
تگ ها : مقاله

شیوه داستان نویسی صادق چوبک

این مقاله نخستین بار در شماره 42 سال 1384 مجله علوم اجتماعی و انسانی دانشگاه شیراز به چاپ رسیده است.

چکیده

این مقاله، به بررسی آثار داستانی صادق چوبک، از جهت عوامل فنی داستانی، مانند طرح، شخصیت، گفت وگو و…اختصاص دارد. هدف اصلی آن است تا شیوه برخورد چوبک به عنوان یکی از تواناترین نویسندگان داستان کوتاه، با عوامل مدرن داستان نویسی شناخته و از این رهگذر، سبک نویسندگی وی نیز مشخص شود. بررسی میزان تأثیر مکتب ادبی ناتورالیسم و  مدرنیسم بر شیوه داستان نویسی چوبک، از دیگر اهداف این مقاله است.

واژه های کلیدی: صادق چوبک، داستان نویسی، شخصیت پردازی، ناتورالیسم مدرنیسم، ادبیات داستانی.

ادامه مطلب   
نویسنده : محمدعلی آتش سودا ; ساعت ۱٠:۱۳ ‎ب.ظ روز ۱۳٩٤/٧/۱٧
تگ ها : مقاله

شخصیت پردازی در رمان همسایه ها

 

این مقاله کار مشترک نگارنده و آقای امید حریری جهرمی است و اولین بار در پیش شماره‌ی اول مجله پژوهش‌های نقد ادبی و سبک‌شناسی دانشگاه شهر کرد به چاپ رسیده است. مقاله به بررسی شیوه‌های شخصیت‌پردازی در رمان «همسایه‌ها» از احمد محمود اختصاص دارد. استفاده از گفتگو، عمل، توصیف، نماد و نام پنج شیوه‌ای است که محمود برای پردازش شخصیت‌های داستانی خود از آن‌ها استفاده کرده است. از میان این پنج شیوه توجه به گفتگو و توصیف بیش‌تر مد نظر نویسنده بوده است. در انتخاب نام شخصیت‌ها نیز تناسب با کنش داستانی  و نقش اجتماعی آنان مورد توجه احمد محمود بوده است. هم‌چنین نویسنده گاه از نمادپردازی موازی برای پردازش شخصیت‌ها آفریده‌ی خود بهره برده است. اصل مقاله را می‌توانید در اینجا ببینید.

  
نویسنده : محمدعلی آتش سودا ; ساعت ٥:۱٤ ‎ق.ظ روز ۱۳٩٤/٥/٢٦
تگ ها : مقاله

بازخوانی داستان سگ ولگرد

بازخوانی سگ ولگرد

این مقاله نخستین بار در سال 1384 در شماره‌های 84-83 مجله‌ی عصر پنج شنبه منتشر شد. اصل مقاله را در دست ندارم. کسانی که می‌خواهند اصل مقاله را ببینند می‌توانند اصل آن را از اینجا در سایت ایران‌نمایه دریافت کنند. در زیر فقط خلاصه‌ای از مقاله را ذکر می‌کنم.

داستان سگ ولگرد یکی از داستان‌های نمادین هدایت است. در بخش اول داستان، راوی سوم شخص میدان ورامین را که محلی برای رفع نیازهای ابتدایی انسان است، با ذکر جزئیاتی از قبیل جوی گل‌آلود، درخت پوسیده با شاخه‌های نقرسی، جوی گل‌آلود  و گنجشک‌های خواب آلود توصیف می‌کند. این فضاسازی آغازین، زمینه را برای ورود قهرمان (ضد قهرمان) داستان که سگی ولگرد با بدن شتک‌زده است مهیا می‌کند. در ادامه راوی از گذشته‌ی نوستالژیک سگ و زمانی که او پیش مادر خود در اسکاتلند زندگی می‌کرده حرف می‌زند. زمانی که پات (سگ ولگرد) در آغوش گرم مادر می زیست و به آسودگی از شیر گرم مادر استفاده می‌کرد. این بخش از داستان تقریبا نشانه‌ای از تعلق خاطر هدایت به انگاره‌های فرویدی دارد. سپس از زمانی صحبت می‌شود که پات «صاحبی» پیدا می‌کند که برای او «حکم یک خدا» را دارد. سگ این صاحب را از زمانی که در یک باغ با سگی ماده آمیزش می‌کند گم می‌کند، چرا که عده‌ای با بیل به هوار او می‌آیند و او را از باغ بیرون می‌کنند و از آن زمان پات در میدان ورامین آواره می‌شود. با توجه به این نمادها می‌توان گفت که هدایت در این داستان سگ را نمادی از آدم، صاحب را نمادی از خدا، سگ ماده را نمادی از حوا، باغ را نمادی از بهشت و میدان ورامین را نمادی از دنیا قرار داده است و به نوعی روایت خلقت را بازسازی کرده است. البته این داستان دلیلی بر تعلق خاطر هدایت به باورهای مذهبی نیست، اما نشان می‌دهد که چگونه از دید او قطع پیوند انسان مدرن با خدا باعث می‌شود که وی تکیه‌های معنوی خود را نیز از دست بدهد. هدایت در این داستان سگ را در تقابل با همه‌ی آدم‌های دیگر قرار می‌دهد و تنهایی او را تصویر می‌کند. داستان سگ ولگرد از دید نگارنده نشانه‌هایی از مسخ کافکایی نیز دارد. سگ در حقیقت یک انسان مسخ شده است که هدایت قبلاها در داستان داوود گوژپشت نمونه‌ای ابتدایی از او را تصویر کرده و با آفریدن شخصیت سگ ولگرد تنهایی و انزوای این گونه شخصیت‌ها از اجتماع را کامل‌تر نشان می‌دهد.

 

  
نویسنده : محمدعلی آتش سودا ; ساعت ۸:٥٩ ‎ق.ظ روز ۱۳٩٤/٥/۱
تگ ها : مقاله

بررسی تطبیقی عزاداران بیل و صد سال تنهایی

این مقاله که نوشته ی مشترک نگارنده و سرکار خانم اعظم توللی است، نخستین بار در سال 1389 در شماره 16 فصلنامه ادبیات تطبیقی به چاپ رسیده است.

چکیده

این مقاله به بررسی تطبیقی رمان صد سال تنهایی نوشته  گابریل گارسیا مارکز نویسنده کلمبیایی  و عزاداران بیل نوشته غلامحسین ساعدی اختصاص دارد . در آثاری که به این سبک نوشته می شوند ترکیب واقعیت  و رؤیا به صورتی انجام می­گیرد که گویی این دو جزء جدانشدنی هستند و حتی می توان گفت مکمل  یکدیگر  به حساب می­ آیند این دو نویسنده در آثار خود این موضوع و موازین و شاخص های رئالیسم جادویی را کاملا رعایت کرده اند. در هر دو اثر به زیبایی مشکلات اجتماعی و فرهنگی و سیاسی دو کشور ایران و کلمبیا باتوجه به اسطوره ها  و باورهای بومی، خرافه گرایی و نوعی هراس ناشناخته در مواجهه با مدرنیسم توصیف شده است.

 واژگان کلیدی :غلامحسین ساعدی،گابریل گارسیا مارکز، عزاراران بیل، صد سال تنهایی، رئالیسم جادویی.

ادامه مطلب   
نویسنده : محمدعلی آتش سودا ; ساعت ٥:٥٢ ‎ق.ظ روز ۱۳٩٤/٥/۱
تگ ها : مقاله

ساختار داستان های شیخ اشراق

این مقاله که نوشته ی مشترک نگارنده و سرکار خانم دکتر سمیرا صادقی است، نخستین بار در سال 1391 در شماره 27 مجله مطالعات عرفانی و اسطوره شناختی به چاپ رسیده است.

چکیده

مقاله حاضر به بررسی ساختار داستانهای شیخ اشراق بر اساس الگوی ولادیمیر پراپ اختصاص دارد. برای نیل به این هدف، ابتدا شاخصه های الگوی پراپ از کتاب ریخت شناسی قصه های پریان اخذ شد وسپس بابررسی داستانهای فارسی شیخ اشراق تلاش گردید تا سازه های مشترک میان داستان های وی مشخص گردد. چنین به نظر می رسد که غیبت، حرکت، راهنما، هدف، انجام کار دشوار، و وصال مهمترین سازه های مشترک داستانهای شیخ اشراق می باشد.

واژگان کلیدی:

شیخ اشراق، ولادیمیرپراپ، ساختارگرایی، فرمالیسم داستان رمزی، خویشکاری.

ادامه مطلب   
نویسنده : محمدعلی آتش سودا ; ساعت ٥:۳٠ ‎ق.ظ روز ۱۳٩٤/٥/۱
تگ ها : مقاله

تقابل نثر شاعرانه و زبان عامیانه در آثار ابراهیم گلستان

 

این مقاله نخستین بار در سال 1390 در شماره 128 مجله نافه، ویژه نامه ابراهیم گلستان به کوشش دکتر لیلا صادقی به چاپ رسیده است. 

چکیده

 مقاله ی حاضر به بررسی نثر ابراهیم گلستان اختصاص دارد. این بررسی ذیل دو عنوان انجام شده است: شاعرانگی و عامیانگی. در بعد شعری عوامل ادبی چون وزن، سجع، جناس، هماوایی، تشبیه  و استعاره از سایر شاخصه ها برجسته تر است. گلستان به کمک این عناصر به نثر خود وجهه ای شاعرانه می بخشد. در بعد عامیانه  استفاده از واژگان شکسته به هنگام محاوره و گاه کاربرد عناصر عامیانه نمود بیشتری دارد. کاربرد این عناصر به نثر گلستان صبغه ای رئالیستی می بخشد. گلستان در داستان های خود بارها به کمک ایجاد این فضای دوگانه خواننده را از فضایی شاعرانه/ ذهنی به محیطی عامیانه/عینی منتقل می کند و با ایجاد تقابل بین این دو فضا یک موقعیت دوگانه ی طنز/تراژدی می آفریند. وی همچنین در مواردی از این تقابل برای شکل دهی به ساخت اثر خود بهره می گیرد.

 واژگان کلیدی: ابراهیم گلستان، داستان، شاعرانگی، زبان عامیانه، نثر معاصر.

ادامه مطلب   
نویسنده : محمدعلی آتش سودا ; ساعت ٧:٢٤ ‎ب.ظ روز ۱۳٩٤/٤/۳۱
تگ ها : مقاله

تصحیح و شرح برخی دشواری های شرح شطحیات روزبهان بقلی

این مقاله نوشته ی مشترک من و دوست فاضل و عزیزم دکتر محمدرضا اکرمی است و اولین بار در مجله مطالعات عرفانی دانشگاه کاشان،  شماره 16 سال 1391 به چاپ رسیده است.

چکیده

این مقاله‌ به خوانش دوباره و تصحیح قیاسی برخی از عبارات  نامفهوم شرح شطحیات  نوشته‌ی روزبهان بقلی اختصاص دارد. سبک این کتاب به شیوه‌ی متون نثر عرفانی فنی است و از همین رو در زمره‌ی متون دشوار عرفانی  قرار گرفته است، اما آنچنان که خواهیم دید بخشی از دشواری‌های کنونی متن حاضر کتاب به دلیل اشتباهاتی است در خوانش واژه‌ها رخ داده است و شکل درست آن‌ها با تصحیح قیاسی این واژه‌ها با توجه به قرائن درون متنی به دست خواهد آمد. جدا از  قرائن درون متنی، با توجه به انس شدید ذهن روزبهان با میراث فرهنگ اسلامی، می‌توان برخی از اشتباهات  متن شرح شطحیات را  با مراجعه به آیات قرانی و احادیث و روایات مشهور اصلاح کرد.

واژگان کلیدی: روزبهان بقلی، شرح شطحیات، تصحیح قیاسی، متون عرفانی.

  
نویسنده : محمدعلی آتش سودا ; ساعت ۳:۳۱ ‎ق.ظ روز ۱۳٩٤/٤/۳٠
تگ ها : مقاله

تحلیل رمزشناختی داستان شیخ صنعان

چکیده

این مقاله به بررسی رمزشناختی داستان شیخ صنعان از کتاب منطق‌الطیر عطار نیشابوری اختصاص دارد. در این بررسی با درنظر گرفتن جای‌گاه این داستان در منظومه‌ی عطار، نمادهای آن با توجه به روایت متون مقدس از خلقت آدم و حوا و هبوط آن دو از بهشت به زمین بازتعریف شده است. به نظر می ‌رسد  که هدف غایی عطار از بیان این روایت رمزی ارائه‌ی تفسیری عاشقانه از  سرگذشت انسان باشد. بر این اساس می‌توان شیخ صنعان را سرنمون ازلی آدم، دختر ترسا را سرنمون ازلی حوا، مکه را سرنمون ازلی بهشت، روم را سرنمون ازلی دنیا و سفر شیخ صنعان از مکه به روم و بازگشت از روم به مکه را سرنمون ازلی هبوط آدم و حوا به زمین و بازگشت آن دو به آسمان دانست.              

 

ادامه مطلب   
نویسنده : محمدعلی آتش سودا ; ساعت ۱٢:۳۱ ‎ب.ظ روز ۱۳٩۱/۱٠/۱٧
تگ ها : مقاله

روایت شناسی شرح شطحیات

این مقاله که در شماره ی شماره 51 مجله علوم اجتماعی و انسانی دانشگاه شیراز (سال 1386) منتشر شده است به روایت شناسی کتاب شرح شطحیات نوشته روزبهان بقلی اختصاص دارد. به این منظور، پس از بررسی و تعریف دو اصطلاح «روایت» و «شطح»، روایات کتاب دسته بندی و در نهایت شش گونه اصلی روایت تشخیص داده شده است: معما، گزارش، حادثه، گفت و گو، خود زندگی نامه (رمانس صوفیانه)، حکایت ترکیبی. در بررسی هر یک از این انواع، همراه با ذکر نمونه هایی از روایات، ویژگی های نوعی آن ها ذکر شده است.

  
نویسنده : محمدعلی آتش سودا ; ساعت ۱٢:٢۱ ‎ب.ظ روز ۱۳٩۱/۱٠/۱٧
تگ ها : مقاله

شخصیت پردازی در داستان

این مقاله نخستین بار در  سال 1379 در شماره ی 53  مجله ی ادبیات داستانی به چاپ رسیده است.

چکیده:

جرمی هاثورن در این نوشته بعد از صحبت در باره ی انواع شخصیت های داستانی،  مهم ترین شیوه های شخصیت پردازی را بیان می کند. این شیوه ها عبارت است از: توصیف، گفتگو، عمل، نماد. مقاله را می توانید در همین بلاگ یا اینجا دنبال کنید.

واژگان کلیدی: جرمی هاثورن، شخصیت، توصیف، گفتگو، عمل، نماد.

 

ادامه مطلب   
نویسنده : محمدعلی آتش سودا ; ساعت ٧:٢٢ ‎ب.ظ روز ۱۳٩٠/۸/٩
تگ ها : مقاله

زبان عامیانه در غزل حافظ

این مقاله نخستین بار در سال 1385 در شماره ی31 نامه فرهنگستان  با همین عنوان به چاپ رسیده است.

چکیده

این مقاله به جستجوی عناصر عامیانه در غزل حافظ  اختصاص دارد. بررسی کمیت و کیفیت تاثیر پذیری حافظ از عناصر عامیانه و چگونگی هم نشینی زبان عامیانه و زبان ادبی  هدف اصلی این مقاله است. بدین منظور ابتدا سعی شده با استفاده از منابع معتبر تعریفی از زبان عامیانه ارائه شود و پس از آن واژگان، ترکیبات، کنایات، ،ضربالمثل ها و سایر عناصر عامیانه ی غزل حافظ بازکاوی و طبقه بندی شود.

واژگان کلیدی: حافظ، دیوان حافظ، عناصر عامیانه، غزل.

ادامه ی مطلب را می توانید در این جا مشاهده کنید.

  
نویسنده : محمدعلی آتش سودا ; ساعت ٩:٤۱ ‎ب.ظ روز ۱۳٩٠/٧/٢٤
تگ ها : مقاله

گونه های نثر غنایی

این مقاله برای نخستین بار در همایش منطقه ای «ادبیات غنایی و گونه های آن» در دانشگاه آزاد اسلامی واحد فسا ارائه شده است.

چکیده

این مقاله به بررسی سه گونه ی نثر غنایی در ادبیات فارسی اختصاص دارد. این سه گونه عبارت است از: نثر فنی، نثر رمانس، نثر صوفیانه. به گمان نگارنده نثر فنی به دلیل عدم تناسب محتوا و فرم، نثری نامتناسب و ناهنجار است. نثر رمانس  علی رغم داشتن محتوایی عاشقانه نسبت به فرم و سبک زبان بی اعتناست. اما نثر صوفیانه را به دلیل تناسب  زبان موزون با محتوای ایدئولوژیک آن می توان متناسب ترین گونه ی نثر فارسی دانست.

وازگان کلیدی: ادب غنایی، نثر فنی، رمانس، نثر صوفیانه.

 

  
نویسنده : محمدعلی آتش سودا ; ساعت ۸:٠٤ ‎ب.ظ روز ۱۳٩٠/٧/٢٤
تگ ها : مقاله

گزارش یک رویای سرخ

این مقاله نخستین بار در سال 1379 در شماره ی53 مجله ی ادبیات داستانی با همین عنوان به چاپ رسیده است.

چکیده:

«عقل سرخ»یکی از داستانهای پارسی شیخ اشراق است. این داستان اثری است رمزی که به تفسیر فلسفی جهان‏ می‏پردازد.در این نوشتار ما در سه سطح روایتشناسی و رمزشناسی و معنی‏شناسی این داستان را بررسی می‏کنم.هدف‏ ما در مرحله روایت‏شناسی،جست‏وجوی عوامل سادهء داستانی‏ مانند طرح،شخصیت‏پردازی،توصیف و مانند آنها نیست، بلکه منظور اصلی،آشکار کردن عوامل پنهانی‏تر و مؤثرتر این‏ روایت است.در رمزشناسی نگاه خود را بیشتر به رمزهای‏ داستان میانی این اثر معطوف می‏کنیم و با در نظر گرفتن دو اثر ارزنده پیشین در این باره،رمزهای این داستان میانی را بازیابی‏ خواهیم کرد در منزل سوم و فرجامین این جستار نیز به‏ معنی‏شناسی و شناخت لایهء سوم این اثر خواهیم پرداخت.

ادامه مطلب   
نویسنده : محمدعلی آتش سودا ; ساعت ٦:٠۳ ‎ب.ظ روز ۱۳٩٠/٧/۱٩
تگ ها : مقاله

عوامل داستانی فارسی شکر است

این مقاله نخستین بار در سال 1381 در  شماره ی 34 مجله علوم اجتماعی و انسانی دانشگاه شیراز با همین عنوان به چاپ رسیده است.

چکیده :

در این مقاله داستان فارسى شکر است نوشته محمد على جمالزاده از دید تکنیک‏هاى داستان‏نویسى بررسى شده است.بررسى عوامل داستانى درونمایه، طرح، زاویه دید و شخصیت پردازى و چگونگى برخورد جمالزاده به عنوان اولین داستان‏نویس معاصر به این عوامل و میزان موفقیت وى در نوشتن داستانى با معیارها و فنون داستان‏نویسى مدرن، هدف نهایى این مقاله را تشکیل مى‏دهد.
کلمات کلیدی :

1.جمال‏زاده 2.«فارسى شکر است»3.مقامه 4.حکایت 5.درونمایه 6.طرح 7.زاویه دید 8.شخصیت‏پردازى 9.تیپ 10.جدال 11.تقابل

ادامه مطلب   
نویسنده : محمدعلی آتش سودا ; ساعت ٥:٤٢ ‎ب.ظ روز ۱۳٩٠/٧/۱٩
تگ ها : مقاله

گلستان سعدی و ابراهیم گلستان

 (این مقاله نخستین بار در سال 1382 در شماره ی 71 کتاب ماه ادبیات و فلسفه با همین عنوان به چاپ رسیده است.)

چکیده: مقاله حاضر به بررسی چگونگی تأثیر ابراهیم گلستان از سبک نثر سعدی در کتاب گلستان اختصاص دارد.نثر ابراهیم گلستان از سه جنبه کلی از گلستان سعدی متأثر شده است. الف:به کار بردن جملاتی که دارای وزن عروضی هستند. ب:کابرد جملات قصار.ج:به کار بردن صنایع بیانی و بدیعی همانند استعاده، تشبیه، مجاز، سجع، جناس و غیره.

واژگان کلیدی:ابراهیم گلستان، سعدی، گلستان، وزن عروضی، صنایع ادبی، جملات قصار.

ادامه مطلب   
نویسنده : محمدعلی آتش سودا ; ساعت ۸:٤۱ ‎ب.ظ روز ۱۳٩٠/٧/۱٧
تگ ها : مقاله

تأثیر متون کهن بر نثر داستانی معاصر

(این مقاله پیش از این در سال 1384در شماره ی 94 کتاب ماه ادبیات و فلسفه با همین عنوان به چاپ رسیده است.)

با انتشار مجموعه داستانى یکى بود یکى نبود در سال 1300 ه.ش. نثر فارسى قدم به مرحله نوینى از حیات خود گذاشت.هدف اصلى جمالزاده از انتشار یکى بود یکى نبود، آفریدن سبک تازه‏اى در نثر فارسى بود، سبکى که بتواند مفاهیم داستانى را به ساده‏ترین شکلى به خواننده انتقال دهد.نویسندگان جوان همانند هدایت و چوبک به تقلید از جمالزاده و البته هر یک با سبکى متمایز و منحصر به خود، راه وى را ادامه دادند و به این ترتیب نثر داستانى معاصر و به تدریج شکل گرفت. خصلت‏هاى اصلى این نثر سادگى و پرهیز از مغلق‏گویى و گرایش به زبان عامیانه بود.

با وجود آنجه که‏در سطور فوق ذکر شد، نویسندگان معاصر هیچ گاه پیوند خود را با متون کهن فارسى قطع نکردند.آنان به شیوه‏هاى متفاوت سعى کردند با حفظ ویژگى اصلى نثر معاصر یعنى سادگى، ارتباط خود با متون کهن را به خواننده نشان دهند.در نثر برخى مانند جمالزاده این ارتباط آشکار و در نثر برخى دیگر مانند گلستان این ارتباط شکلى پنهانى و تا حدى زندانه دارد.این نوشتار به بررسى چگونگى تأثیر متون کهن بر نثر هشت تن از نویسندگان طراز اول معاصر اختصاص دارد.ذکر این‏ن کته ضرورى است که‏آثار دو نویسنده دیگر نیز یعنى صادق هدایت و بهرام صادقى بارى انجام این تحقیق مطالعه شده، اما به علت فقدان ویژگى‏هاى کلاسیک در نثر این دو، نام آنان از گزارش نهایى حذف گشته است.در زیر آثار نویسندگان هشت گانه مذکور را به صورت جداگانه مطالعه مى‏کنیم.

 

 

ادامه مطلب   
نویسنده : محمدعلی آتش سودا ; ساعت ۱۱:٠۱ ‎ب.ظ روز ۱۳٩٠/٧/۱٦
تگ ها : مقاله

ساختار داستان های مثنوی

(این مقاله نخستین بار با عنوان «سرود بی زمان» در سال 1375 در شماره های 41 و 42 مجله ی ادبیات داستانی به چاپ رسیده است. محققان و منتقدان بزرگ «مثنوی شناس» از مطالب  این مقاله استفاده کردند و حتی از تکرار عناوین و ذکر مثال های آن نیز ابایی نداشتند و با این وجود با سو’ استفاده از سیطره ی بحران اخلاق علمی بر فضای دانشگاه ها و نهادهای علمی، جایزه ی کتاب سال را هم بردند، بدون آن نامی از این مقاله به میان آورند. خواننده ی آگاه خود از مقایسه ی محتوای این مقاله با مقالات و کتب مشابه این  مثنوی شناسان بزرگ  و تامل در تاریخ انتشار  آن ها، به حقیقت ماجرا پی خواهد برد.)

ادامه مطلب   
نویسنده : محمدعلی آتش سودا ; ساعت ۱۱:۱۸ ‎ب.ظ روز ۱۳٩٠/٧/۱٥
تگ ها : مقاله

سبک شناسی نثر شرح شطحیات

 این مقاله نخستین بار  در سال 1390 با عنوان«سبک نثر و اندیشه ی روزبهان در شرح شطحیات» در شماره ی 27 فصلنامه ی تخصصی عرفان و ادیان دانشگاه آزاد اسلامی واحد زنجان به چاپ رسیده است. 

چکیدۀ مقاله

نوشتار حاضر به بررسی سبک نثر و اندیشه کتاب شرح  شطحیات  نوشته روزبهان بقلی اختصاص دارد . ویژگی های سبک شناختی اثر مذکور در سه سطح بررسی شده است : سطح زبانی ، سطح ادبی ، سطح فکری. درسطح زبانی خصلت های آوایی، واژگانی و نحوی شرح  شطحیات  مشخص شده است . در سطح ادبی ، صنایع بدیعی وبیانی این اثر نشان داده شده است . در سطح فکری نیز تلاش شده است تا محورهای اصلی اندیشه روزبهان در این کتاب بازکاوی شود . به نظر می رسد که اعتقاد به وحدت وجودبنیادی ترین اندیشه مطرح در شرح  شطحیاتباشد. تفکر وحدت وجودی روزبهان باویژگی های سبکی اثر وی مانند گزینش واژگانی، جناس اشتقاق، تشبیهات عقلی به حسی وترکیبات متناقض نما ارتباطی مستقیم دارد. از دید روزبهان بروز کلام شطح آمیز ازسوی صوفی نیز محصول اتحاد وی با خداست و به همین جهت کفر آمیز می نماید و نیازمند تاویل است .

کلید واژه ها :
روزبهان، شرح  شطحیات  ، وحدت وجود ، شطح ، سبک .

 

ادامه مطلب   
نویسنده : محمدعلی آتش سودا ; ساعت ٥:۳۳ ‎ب.ظ روز ۱۳٩٠/٧/۱۳
تگ ها : مقاله